PENSIYA (PENSION)

Erkaklar va ayollarning mehnat faoliyatidagi tafovutlar qarilik nafaqalari miqdoriga sezilarli darajada ta’sir qiladi. Pensiya ko‘rsatkichi nafaqaga chiqqandan keyin ayollarning iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir qiluvchi qonunlarni baholaydi. 118 ta davlatda ayollarning pensiya miqdoriga ta’sir qiluvchi qonunlar haligacha tenglashtirilmagan. 11 ta davlatda xususiy sektor xodimlari uchun majburiy pensiya ta’minoti tizimi joriy etilmaydi, shuning uchun Pensiya indikatori bo‘yicha savollarda ushbu iqtisodlarga ball berilmaydi. Ayollar erkaklarnikidan ko‘ra ko‘proq umr ko‘rishlari va ish haqi to‘lanmaydigan ishda, qisqaroq ishlashlari sababli erta nafaqaga chiqish ayollarning keksa yoshdagi moliyaviy xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayollar nafaqaga chiqishdan bir necha yil oldin eng yuqori daromadga ega bo‘lishlari mumkin va natijada jamg‘armalar yaratish hamda ijtimoiy sug‘urta to‘lovlarini oshirish imkoniyatlaridan voz kechishlari mumkin. Shuningdek, tadqiqotlar mehnat muddati va pensiya daromadlari o‘rtasidagi aniq bog‘liqlikni ko‘rsatmoqda, ya’ni ishlash muddati qanchalik uzoq bo‘lsa, oylik pensiya miqdori shunchalik yuqori bo‘ladi. Shunga qaramay, 37 ta davlatda ayollar erkaklarga qaraganda erta nafaqaga chiqadi va qisman kam pensiya oladi, 63 ta davlatda ayollar erkaklarga qaraganda erta nafaqaga chiqadi va to‘liq pensiya oladi, Janubiy Osiyodan tashqari barcha mintaqalardagi 15 ta davlatda ayollar erkaklarga qaraganda ertaroq pensiyaga chiqadi. Ba’zi davlatlarda ayollarning pensiya yoshini erkaklarnikiga tenglashtirish bo‘yicha islohotlar amalga oshirilmoqda. Masalan, Bolgariya 2037-yilga kelib erkaklar va ayollar uchun pensiya yoshini bosqichma-bosqich 65 yoshga oshiradi. Erkaklar uchun pensiya yoshi 2018-yil 1-yanvardan boshlab har bir kalendar yili bir oyga o‘sdi. Ayollar uchun yosh ikki oyga oshdi. 2029-yilgacha har bir kalendar yili va keyin 65 yoshga yetgunga qadar har bir kalendar yili 3 oyga ko‘payadi. Bahrayn o‘zining ijtimoiy sug‘urta qonuniga o‘zgartirish kiritib, nafaqaga chiqqanda erkaklar ham, ayollar ham to‘liq pensiya olishi mumkin bo‘lgan yoshni tenglashtirdi. Ilgari Bahrayndagi ayollar erkaklarnikidan besh yil oldin 55 yoshda nafaqaga chiqishgan. Endi erkaklar ham, ayollar ham 60 yoshda nafaqaga chiqadilar. 107 ta davlatda mavjud pensiya tizimi nafaqalarni hisoblashda bolalarni parvarish qilish (ya’ni tug‘uruq va tug‘ish ta’tillari) uchun ishdan bo‘shatilgan davrlarni hisobga oladi. Ijtimoiy siyosat va tug‘uruq ta’tillari nafaqalari ko‘lami onalarning mehnat bozoridagi mavqeyini va natijada pensiya miqdorini aniqlash uchun juda muhimdir. Avstraliya va Qo‘shma Shtatlar bu davrlarni hisobga olmaydigan yagona OECD yuqori daromadli iqtisodlari hisoblanadi.