Gender tengligi bo’yicha eng yaxshi davlatlar qaysi?

Gender tengligi bo‘yicha dunyodagi eng yaxshi davlatlarni aniqlash uchun ko‘pincha Global Gender Gap Report (Jahon Iqtisodiy Forumi tomonidan tuziladi) yoki Gender Inequality Index (GII) (BMT Taraqqiyot Dasturi tomonidan) kabi xalqaro indekslardan foydalaniladi.

2024 yilgi Global Gender Gap Report ma’lumotlariga ko’ra, gender tengligi bo‘yicha yetakchi davlatlar:

1. Islandiya – 14 yildan beri birinchi o‘rinda.
2. Norvegiya – yuqori darajada ta’lim, iqtisodiy imkoniyatlar va siyosiy vakillik bor.
3. Finlyandiya – gender tengligi bo‘yicha mukammal natijalar.
4. Shvetsiya – ta’lim va mehnat bozorida ayollarga teng imkoniyatlar taqdim etilgan.
5. Niderlandiya – gender tengligi siyosati va oilaviy hayot muvozanati yaxshi.
6. Germaniya – ayollarning siyosiy va iqtisodiy faoliyati keng qo‘llab-quvvatlanadi.
7. Daniya – ta’lim, ish haqi va mehnat bozorida tenglik ta’minlangan.
8. Yangi Zelandiya – gender tengligi va ayollar huquqlarini rivojlantirish bo‘yicha kuchli siyosat.
9. Belgiya – gender tengligi bo‘yicha islohotlar samarador.
10. Irlandiya – iqtisodiy va ta’lim imkoniyatlari bo‘yicha gender farqi kichik.

Ushbu davlatlar nima uchun yetakchi?

1. Siyosiy vakillik va yetakchilik

Yetakchi davlatlarda ayollar siyosiy lavozimlarda katta ulushga ega.

• Islandiya: Ayollar parlamentning 47% dan ortig‘ini tashkil qiladi. Shuningdek, birinchi marta ayol bosh vazir 1980-yillarda saylangan.
• Finlyandiya: Ayollar hukumat tarkibida 50% dan ko‘proq vakillikka ega, bosh vazir ham ayol bo‘lgan.
• Shvetsiya: Ayollar siyosatda faol va ko‘plab yuqori lavozimlarni egallashadi.

Natija: Ayollarning siyosiy qarorlar qabul qilishda faol ishtiroki jamiyatdagi ijtimoiy adolatni oshiradi.

2. Iqtisodiy imkoniyatlar va ish haqi tengligi

Ushbu davlatlarda ayollar uchun iqtisodiy imkoniyatlar keng va ish haqi tafovuti kichik.

• Norvegiya: Ayollar va erkaklar o‘rtasidagi ish haqi farqi atigi 5-7% ni tashkil qiladi. Ayollar korporativ boshqaruv kengashlarida keng vakolatga ega.
• Islandiya: 2018-yildan boshlab kompaniyalardan ish haqi tengligini huquqiy jihatdan isbotlash talab qilinadi.
• Daniya: Ayollarning ish bilan bandligi erkaklarnikidan deyarli farq qilmaydi, oilaviy hayot va ish o‘rtasidagi muvozanat yaxshi ta’minlangan.

Natija: Ayollarning mehnat bozoriga faol kirib kelishi iqtisodiy o‘sishni tezlashtiradi.

3. Ta’lim va sog‘liqni saqlash

Ayollar va erkaklar uchun ta’lim olish imkoniyatlari bir xil darajada.

• Shvetsiya va Finlyandiya: Ayollarning oliy ta’lim olish ko‘rsatkichi 90% dan yuqori.
• Yangi Zelandiya: Ayollar salomatlik ko‘rsatkichlari yuqori, umr davomiyligi 82-83 yosh.

Natija: Ayollarning ta’lim olish darajasi va sog‘lig‘i yaxshilanishi jamiyatning umumiy farovonligiga xizmat qiladi.

4. Ijtimoiy himoya va oilaviy siyosat

Yetakchi davlatlarda oilaviy siyosat gender tengligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.

• Islandiya va Norvegiya: Erkak va ayollar uchun teng ota-ona ta’tili beriladi.
• Shvetsiya: Bolalar parvarishi uchun subsidiyalar, fleksibil mehnat sharoitlari taqdim etiladi.
• Daniya: Ish va oilaviy hayot muvozanatini qo‘llab-quvvatlovchi dasturlar amalga oshiriladi.

Natija: Ayollarning mehnat faoliyatida uzluksiz ishtirok etishi ta’minlanadi, erkaklarning oilaviy mas’uliyatlari oshadi.

5. Gender stereotiplarini kamaytirish

Yetakchi davlatlar gender stereotiplarini yo‘qotishga qaratilgan ta’lim va ijtimoiy kampaniyalar o‘tkazadi:

• Maktablarda gender neytral ta’lim dasturlari joriy qilinadi.
• Jamiyatda «erkak» va «ayol» kasblari o‘rtasidagi chegaralar yo‘q qilinadi.
• OAV orqali gender tengligi targ‘ib qilinadi.

Natija: Genderga asoslangan kamsitishlar kamayadi, bolalar ongida teng imkoniyatlar g‘oyasi shakllanadi.

Umumiy xulosa

Bu davlatlarning asosiy yutuqlari:

1. 1. Siyosiy yetakchilikda ayollar ishtiroki.
   2. Iqtisodiy tenglik va ish haqi tafovutining kichikligi.
   3. Ta’lim va sog‘liqni saqlash sohasida teng imkoniyatlar.
   4. Oilaviy siyosat va ijtimoiy dasturlar orqali ayollarga qulay sharoit yaratish.
   5. Gender stereotiplarini kamaytirish va mentalitet o‘zgarishi.

Bu davlatlarda gender tengligini ta’minlash uchun siyosiy irodasi kuchli, qonunchilik asoslari mustahkam va aniq yo‘naltirilgan ijtimoiy dasturlar mavjud.